Il-Festa ta' San Guzepp f' Hal Ghaxaq

L-altar Maggur tqieghed f’ postu hekk kif tlestiet il-knisja mill-bini tal-gebla. Hu l-istess altar li ghandna llum. Il-benefattur ta’ din l-opra sabiha u rikka kien il-Kjeriku Karlu Mamo.

L-altar sewa s-somma ta’ 750 skud, barra z-zewgt armi (ta’ l-irham ukoll) li hemm mal-gnub ta’ l-altar. L-armi tpoggew b’sens ta’ gratitudni. Il-gilandra, ta’ l-irham ukoll, tqieghdet fic-centru ta’ l-altar fuq it-tabernaklu fis-sena 1776. Hija haga mhux komuni f’ Malta li ssib Altar Maggur bil-gilandra fissa, haga wahda ma’ l-istess artal. Barra mill-Parrocca ta’ Hal Ghaxaq, jezistu biss fil-parrocca ta’ Haz Zebbug u dik ta’ Hal Tarxien.

Il-Presbiteru madwar l-Altar Maggur huwa mdawwar b’kancell ta’ l-irham, li tqieghed fis-sena 1948 bhala ringrazzjament lil Alla talli l-Knisja helsitha mill-qilla ta’ l-ghadu fit-Tieni Gwerra Dinjija.

Id-devozzjoni lejn San Guzepp hija antika hafna f’ Hal Ghaxaq. Din id-devozzjoni kienet tezisti fost il-poplu qabel ma Hal Ghaxaq sar parrocca fis-sena 1626. Dan l-altar, fil-knisja prezenti, ikompli r-rabta li l-parrocca kellha lejn il-missier putattiv ta’ Gesu fil-knisja ta’ qabel. Id-devozzjoni lejn dan il-qaddis minn dejjem kellha rabta maghha d-devozzjoni lejn l-Anglu Kustodju. Meta giet biex issir l-pittura tal-kwadru tal-knisja ta’ qabel, regghet dahlet il-figura ta’ l-Anglu flimkien ma’ dik ta’ San Guzepp u l-Madonna.

Il-kwadru tal-knisja ta’ qabel kien jirrapprezenta lill-Familja Mqaddsa fil-Harba taghhom lejn l-Egittu. Il-kwadru tal-knisja prezenti jirrapprezenta b’mod centrali l-figura ta’ San Guzepp bil-Bambin, bil-Madonna hdejh, u fin-naha tal-genb, imma f’pozizzjoni li tispikka, gewwa, l-figura ta' l-Anglu Kustodju. Fid-dokumenti tal-knisja, l-altar dejjem jissemma bhala l-altar ta’ San Guzepp u l-Anglu.

Il-kwadru kien ga qieghed f’postu fis-sena 1750. F’ din is-sena, twaqqfet ukoll il-Fratellanza ta’ San Guzepp, biex tiehu hsieb l-altar u jsiru l-festi ta’ San Guzepp fid-19 ta’ Marzu u ta’ l-Anglu Kustodju fit-2 t’Ottubru.

Id-devozzjoni lejn dan il-Misteru tat-Thabbira ta’ l-Anglu Gabriel lil Sidtna Marija li kellha ssir Omm Alla kienet ga tezisti fil-Parrocca ta’ Hal Ghaxaq fi zmien il-knisja ta’ qabel (1646 – 1733). Kien jezisti kwadru zghir tal-Lunzjata mwahhal fil-lavur fil-gholi, fuq il-kwadru ta’ l-altar ta’ San Guzepp u l-Anglu.

Meta nbniet il-knisja l-gdida, l-altar gdid kien iddedikat lil Marija mhabbra mill-Anglu, u nbena f’post prominenti fil-kappellun fuq il-lemin ta’ l-Altar Maggur. Il-pittura saret hekk kif inbena l-altar. Aktarx hi xoghol tal-pittur Frangisku Zahra.

Dan l-altar jokkupa l-post centrali tal-kappellun tan-naha tal-lemin ta’ l-Altar Maggur. Waqt il-bini ta’ l-altari, kienet qamet polemika bejn is-Sodalita’ ta’ l-Agunija u l-Fratellanza tal-Madonna tar-Ruzarju, min kellu jokkupa dan il-post ghall-altar tieghu. Inqatghet li jkun l-altar ta’ min ikun responsabbli ghalih, is-Sodalita’ ta’ l-Agunija. Il-Fratellanza tar-Ruzarju kellha tokkupa l-post centrali tal-kappellun l-iehor. Dawn iz-zewgt artali, flimkien ma’ dak tal-Kor, kellhom ikunu t-tliet altari principali li juri l-abbilta’ tal-perit ta’ l-istil Barokk li hadem fil-lavur ta’ dawn it-tliet altari.

Dan l-altar, bhalma wiehed jista’ josserva sal-gurnata ta’ llum, ghandu faccata grandjuza fi stil Barokk li tirrapprezenta glorja shiha ta’ angli u shab imdawwra mal-kwadru kollu, li fil-kumpless tieghu jaghti sens ta’ kobor, armonija u moviment li jpaxxi l-ghajn u jghollu l-ispirtu biex wiehed aktar iqim lil Alla. Dan ix-xoghol ta’ l-iskultura beda wara li ga kienet bdiet tintuza l-knisja ghall-funzjonijiet religjuzi, u baqa sejjer sa qrib l-1777.

Il-pittura tal-kwadru ta’ dan l-altar hi probabbli ta’ Francesco Zahra (1680 – 1765). Jirrapprezenta lil Gesu Msallab, u l-figuri tal-Madonna, ta’ San Gwann u tal-Madalena taht is-salib. Dan il-kwadru, flimkien maz-zewg kwadri ovali, ‘il fuq fl-gholi, ma’ kull naha ta’ l-altar, wiehed jirrapprezenta lil Gesu jitlob fil-Getsemani, u l-iehor lil Gesu’ mghobbi s-salib, kienu ga’ mqieghda f’posthom fis-sena 1752. Meta nbena dan l-altar bl-irham, zdied mieghu tabernaklu apposta, biex ir-relikwi mqaddsa, li kienu f’tabernaklu ta’ l-injam fuq l-altar tal-Kor, ikunu trasportati u merfugha fit-tabernaklu ta’ dan l-altar.

Dan l-altar qieghed fuq ix-xellug ta’ l-Altar Maggur. Dan l-altar kien wiehed mill-ewwel altari li nbnew fil-knisja. Fis-sena 1745, il-kwadru ta’ dan l-altar kien lest u tqieghed, provizorjament, fuq l-altar fis-sagristija sakemm ikun inbena l-altar f’postu fil-kappellun tax-xellug ta’ l-Altar Maggur. Il-kwadru tqieghed f’postu ghad-devozzjoni tan-nies qabel is-sena 1752.

Il-pittura tal-kwadru tirrapprezenta lil Madonna tal-Grazzja u lil Sant’Anna u, n-naha ta’ fuq tal-kwadru, il-figuri ta’ San Gwann Battista, u l-Erwieh tal-Purgatorju fuq in-naha t’isfel tal-kwadru. Il-pittura hija xoghol tal-pittur Francesco Zahra. L-altar tal-Madonna tal-Grazzja hu mizjud b’ mhux anqas minn hames lapidi, bust, riljiev u arma, simbolu tal-Prudenza.

Dan l-altar qieghed fin-nofs tal-faccata tal-kappellun, fuq ix-xellug ta’ l-Altar Maggur. Il-faccata ta’ dan l-altar tar-Ruzarju, bhal dik ta’ l-altar tal-Kurcifiss, hija kollha skultura fi stil Barokk, li tirrapprezenta glorja imponenti, sabiha u movimentata ta’ angli u shab li jdawwru l-kwadru kollu minn fuq s’isfel. Il-mudell ta’ dan il-kwadru fil-gebla Maltija ta’ l-altar tal-Kurcifiss, u ta’ dan l-altar tar-Ruzarju, jidher li hu l-istess, imma d-dehra tan-naha ta’ fuq tal-kwadri hija kompletament differenti wahda minn ohra.

L-iskultura ta’ dan l-altar, fuq il-kwadru, ticcentra fuq il-figura tan-Nome di Maria, u taghlaq fl-apside b’raggiera bil-figura tal-Qalb ta’ Marija fin-nofs taghha, waqt li l-kwadru ta’ l-altar tal-Kurcifiss fuq jiccentra fuq il-figura tal-Missier Etern bis-simboli tal-passjoni f’idejn l-angli ta’ madwaru u f’nofs ir-raggiera, fl-apside hemm il-hamiema, simbolu ta’ l-Ispirtu s-Santu.

Il-pittura tal-kwadru hi xoghol ta’ xi pittur Malti. Fuq kull naha ta’ l-altar, fil-gholi, l-istess bhalma hemm fuq l-altar tal-Kor, ta’ l-Agunija u fil-faccata tal-knisja, minn gewwa, hemm zewg kwadri f’ forma ovali, wiehed jirrapprezenta lil Kristu Salvatur u lil Santa Katarina, u l-iehor il-figura ta’ l-Arkanglu San Mikiel. Dan l-altar kien miksi bl-irham fis-sena 1893. Il-Fratellanza tar-Ruzarju, li twaqqfet bejn is-snin 1626 – 1634, kienet minn dejjem responsabbli minn dan l-altar.

Dan l-altar jinsab fil-korsija tal-knisja, faccata ta’ l-altar ta’ San Guzepp. Il-kwadru jirrapprezenta lis-Santissima Trinita’, fil-figura kbira ta’ Gesu Salvatur fic-centru tal-kwadru, hamiema, simbolu ta’ l-Ispirtu s-Santu, u l-Missier Etern ‘il fuq, fuq ir-ras ta’ Gesu’. Mal-gnub, in-naha t’isfel tal-kwadru, il-figuri ta’ San Gejtanu bil-ktieb tar-regola f’idejh, u aktarx l-urna ta’ Sant’Antnin. Dan l-altar ikompli d-devozzjoni lejn San Gejtanu fil-knisja ta’ qabel.

Il-pittura tal-kwadru aktarx hi tal-pittur Rokku Buhagiar. Hemm id-data ta’ 1759 impittra fuq it-tila.

Dan l-altar tal-Madonna tal-Karmnu kien lest mil-lavur u l-iskultura sa l-1759, u l-pittura tal-kwadru kienet f’postha; imma l-altar kien ghadu tal-gebel. Sar bl-irham fis-sena 1890.

Il-kwadru jirrapprezenta lill-Madonna tal-Karmnu u d-devozzjoni Marjana pjuttost mhux antika hafna fost il-poplu tal-parrocca, imma li diga’ kienet tezisti fi zmien il-knisja ta’ qabel. Fl-isfel tal-kwadru, hemm il-figuri ta’ San Girgor, Papa, u Santu Rokku, it-tnejn protetturi tal-marda qerrieda tal-pesta.

Id-devozzjoni lejn dawn il-qaddisin kienet antika hafna fil-parrocca ta’ Hal Ghaxaq, bhalma kienet ma’ Malta kollha.

Id-devozzjoni lejn Sant’Indrija u San Nikola kienet ferm antika fost il-poplu ta’ Hal Ghaxaq; tista’ tghid li kienet tezisti sa qabel ma Hal Ghaxaq sar parrocca ghalih fis-sena 1626. Bhalma huma l-altari kollha, dan l-altar ukoll hu xhieda u kontinwazzjoni tad-devozzjoni li kellhom in-nies ta’ qabilna, u jkomplu jzommuha hajja fostna u tghaddi wkoll lil ta’ warajna.

Il-kwadru ta’ l-altar ghandu bhala figura principali l-figura tal-Madonna Immakulata, u fil-gnub taghha lil San Nikola fil-miraklu tat-tfal, u lil Sant’ Indrija bhala l-protettur tas-sajjieda. Il-pittura hi xoghol tal-pittur Rokku Buhagiar. Dan l-altar ghandu lapida fil-pilastru tan-naha tax-xellug li tfakkar meta l-altar kien gie miksi bl-irham, opra ta’ l-Imhallef u Kavallier Salvu Naudi, fis-sena 1901.

Referenzi :

'Hal Ghaxaq u Niesu' - Horatio Caesar Roger Vella

Photobucket